Knip tijdens de bevalling (episiotomie)

Tijdens het persen luistert de verloskundige na elke wee naar het hartje van de baby. Zo houdt deze in de gaten hoe het met de baby gaat. Soms lijkt een baby het moeilijk te hebben. De medische term hiervoor is: foetale nood. De verloskundige beoordeelt dan of een knip kan helpen. De knip maakt de opening van de vagina groter, waardoor de baby sneller wordt geboren. Het medische woord voor een knip is: episiotomie. 

Een knip betekent dat de verloskundige het perineum inknipt. Dit is het gebied tussen je vagina en je anus (poepgat). Het wordt eerst verdoofd met een prik. De knip gaat vanaf de vagina schuin naar links of rechts, richting je bil (dus niet van vagina naar anus).  

Bij thuisbevallingen krijgen 10 van de 100 vrouwen een knip. In het ziekenhuis zijn dit 31 van de 100 vrouwen. Dat komt onder meer omdat er vaak (niet altijd) ook een knip wordt gezet bij medische bevallingen met een vacuümpomp.  

Zwangeren krijgen vaker een knip bij een eerste bevalling (25 van de 100), dan bij volgende bevallingen (6 van de 100). Het perineum rekt makkelijker mee als je al eens eerder bent bevallen.

Om een knip te kunnen zetten, vraagt de verloskundige je om op je rug te komen liggen. Eerst krijg je een prik met verdoving op de plek waar de knip komt. De verdoving werkt erg snel. De verloskundige knipt met een medische schaar. Meestal knipt deze tijdens een wee. De knip is 3 tot 5 centimeter lang en loopt vanaf de onderkant van de vagina schuin richting je bil.  

De wond van een knip wordt gehecht. Dit doet je verloskundige nadat je baby en de placenta zijn geboren. De wond wordt goed verdoofd. Eerst wordt de spierlaag gehecht en dan de huid. Meestal gebeurt dit met oplosbaar hechtdraad. De hechtingen lossen vanzelf op. 

Hier kan je meer lezen over hechtingen na de bevalling en het herstel.  

De belangrijkste reden voor een knip, is bezorgdheid over de baby. Als de baby het tijdens het persen moeilijk lijkt te hebben, kan een knip ervoor zorgen dat de geboorte sneller gaat. Zorgverleners kunnen ook andere redenen voor een knip hebben. Het is niet zeker of een knip in al die situaties de beste oplossing is. We zetten de redenen hieronder op een rij. Een knip mag alleen worden gezet na jouw toestemming.

Foetale nood

Foetale nood betekent dat de baby het moeilijk lijkt te hebben tijdens de bevalling. De verloskundige luistert naar het hartje om in de gaten te houden hoe het met de baby gaat. Als het belangrijk is dat de baby sneller wordt geboren, kan een knip soms helpen. Dit maakt de opening van de vagina groter. Een knip helpt alleen als de geboorte langzaam gaat doordat het perineum niet goed oprekt. Het perineum is het gebied tussen de vagina en de anus. Als het perineum de geboorte niet tegenhoudt, heeft een knip geen zin. 

Vacuümpomp of tang

Als een baby wordt geboren met een vacuümpomp, kan de gynaecoloog een knip zetten. Dit zorgt voor meer ruimte en het geeft misschien minder kans op erg inscheuren.   

Lang persen 

Als je lang aan het persen bent en de baby toch nog niet komt, kan de verloskundige een knip voorstellen. Dit kan pas als het hoofdje bijna wordt geboren. Soms is het gebied tussen vagina en anus strak en houdt het het hoofdje tegen. Een knip zorgt dan voor ruimte. Wat precies ‘lang persen’ is, verschilt per situatie. Het hangt af van hoe het met jou en je baby gaat. Een knip kan de geboorte versnellen, maar hoeveel tijd je ermee wint is niet precies bekend. 

Ruimte voor hulp 

Soms kan een verloskundige of gynaecoloog voorstellen om de opening van de vagina groter te maken met een knip, zodat die er beter bij kan om de geboorte te helpen. Bijvoorbeeld wanneer de geboorte van de schouders moeilijk gaat of bij een stuitligging. Het verschilt per situatie of een knip nodig is voor een snellere geboorte.  

Erg uitscheuren voorkomen

Sommige zorgverleners denken dat een knip een grote scheur (ruptuur) kan voorkomen. Onderzoek laat zien dat dit niet zeker is. Het is moeilijk te voorspellen wanneer een knip beschermt tegen een grote scheur. Ook kan je na een knip nog steeds uitscheuren. In dit artikel kan je meer lezen over uitscheuren tijdens de geboorte. 

Verschil tussen landen en ziekenhuizen

In sommige landen krijgt bijna elke vrouw een knip. In Nederland krijgt ongeveer 1 op de 4 vrouwen een knip tijdens een (van haar) bevalling(en). In Zweden krijgen minder vrouwen een knip. Ook tussen Nederlandse ziekenhuizen is er veel verschil. Dat komt doordat het beleid dat gynaecologen maken per ziekenhuis kan verschillen. Uit onderzoek blijkt dat vaker knippen niet leidt tot meer gezonde geboortes.

Het gebied waar de knip komt wordt eerst verdoofd. De prik voor de verdoving kan je voelen. De knip zelf voel je meestal niet of bijna niet. Ook omdat je tegelijk bezig bent met persen. Sommige vrouwen voelen een beetje druk of een branderig gevoel.  

Na de bevalling doet de wond van de knip pijn. De huid en de spierlaag van het perineum zijn ingeknipt. Het perineum is het gebied tussen je vagina en je anus. In de wond zitten hechtingen. Hoe erg de pijn is, verschilt per vrouw. Dit kan je merken: 

• brandend/trekkend gevoel;
• pijn bij het zitten;
• pijn bij het bewegen;
• pijn bij het plassen. 

De pijn is meestal het ergst in de eerste week. Daarna wordt het elke dag minder. Na ongeveer drie weken hebben de meeste vrouwen veel minder last. 

Hier kan je meer lezen over plassen en poepen na de bevalling. 

Na de geboorte van je baby wordt de wond van de knip gehecht. De hechtingen lossen vanzelf op. Dit kan je verwachten van het herstel: 

De eerste weken

De wond geneest en de pijn wordt steeds minder. Na ongeveer drie weken hebben de meeste vrouwen veel minder last. Na zes weken is de wond meestal genezen. Je verloskundige kan bij de nacontrole kijken hoe het gaat. 

Wanneer bellen?

Bel je verloskundige of huisarts bij (een van) deze tekenen van een ontsteking: 

• pijn die steeds erger wordt;
• rode huid, wat erger wordt;
• zwelling;
• vieze geur;
• koorts;
• pus bij de wond. 

Litteken

Er blijft een litteken. Voor de meeste vrouwen geeft dit geen problemen. Sommige vrouwen hebben wel klachten, zoals: 

• pijn bij de seks;
• moeilijk helemaal kunnen uitplassen (urineretentie);
• zwakkere bekkenbodem.

Als je last houdt van het litteken, zijn er verschillende mogelijkheden voor hulp. Je verloskundige, huisarts of gynaecoloog kan advies geven en/of je doorverwijzen.

Bij de meeste geboortes is geen knip nodig en de meeste vrouwen scheuren ook niet in. Het is niet altijd precies duidelijk wanneer een knip de beste oplossing is. Een knip kan erg inscheuren bijvoorbeeld niet altijd voorkomen.  

Veel zwangeren vinden het een naar idee dat er misschien een knip nodig zal zijn bij hun bevalling. Sommigen denken dat je daar zelf niets over te zeggen hebt. Maar dat is nooit zo. Het is jouw lichaam. Alleen met jouw toestemming mag een zorgverlener daar iets mee doen. Je mag nee zeggen tegen een knip. Dat geldt voor alle (medische) handelingen door zorgverleners. Hier kan je meer lezen over keuzes maken voor of tijdens je bevalling. 

Is een scheur erger dan een knip?

Sommige vrouwen denken: een knip is beter dan scheuren. Dit klopt meestal niet. Een scheur: 

• is vaak kleiner dan een knip;
• ontstaat op de plek waar ruimte nodig is;
• geneest vaak beter dan de wond van een knip;
• zorgt minder vaak voor langdurige pijn na de bevalling. 

Erg inscheuren (derde- of vierdegraads ruptuur) komt heel weinig voor. En meestal herstellen vrouwen na een scheur net zo goed of beter dan na een knip.   

Praat erover 

Heb je vragen of zorgen over de knip? Het is goed om daar tijdens de zwangerschap al over te praten met je verloskundige. Dan weet die wat jij wilt als zij of een andere zorgverlener denkt dat een knip nodig is. Samen kunnen jullie bekijken wat het beste voor je is in verschillende situaties.